MỘT CUỐN SÁCH - MỘT HÀNH TRÌNH LƯU GIỮ HỒN QUÊ XỨ BÀ ĐÀI, TỈNH ĐẮK LẮK

Thứ năm - 20/08/2026 05:30 306 0

Di sản văn hóa dân gian không chỉ là những gì còn lại từ quá khứ. Đó là ký ức của cộng đồng, là cách một vùng đất kể câu chuyện về quá trình hình thành và phát triển; là những phong tục, tín ngưỡng, lời ăn tiếng nói, nghề nghiệp, lễ hội, trò diễn, câu ca… được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chính những giá trị tưởng như bình dị ấy đã tạo nên “hồn cốt” và bản sắc riêng của mỗi vùng quê.

Xứ Bà Đài xưa - Tuy An nay là một vùng đất có hơn bốn thế kỷ hình thành và phát triển. Trong dòng chảy lịch sử ấy, các thế hệ người Việt đã đến đây khai phá, lập làng, dựng xóm, tạo dựng cuộc sống và từng bước hình thành một không gian văn hóa mang những dấu ấn riêng. Đó là một không gian văn hóa được bồi đắp từ đời sống lao động, sinh hoạt cộng đồng, tín ngưỡng, phong tục, lễ hội và kho tàng văn học dân gian; đồng thời cũng là nơi lưu giữ những ký ức về quá trình con người thích ứng với thiên nhiên, tổ chức cộng đồng và xây dựng quê hương.
Tuy nhiên, trước những biến đổi của quá trình đô thị hóa, hội nhập và sự thay đổi địa giới hành chính, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Từ trăn trở đó, hơn 40 năm gắn bó với vùng đất Phú Yên, ThS. Nguyễn Hoài Sơn - hội viên: Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam, Hội VHNT Đắk Lắk - tác giả của hơn 30 đầu sách về văn hóa, lịch sử và địa chí đã dành nhiều năm điền dã, sưu tầm tư liệu và nghiên cứu để biên soạn cuốn sách Văn hóa dân gian của người Việt ở xứ Bà Đài, tỉnh Đắk Lắk.

Cuốn sách gồm 8 chương, tiếp cận tương đối toàn diện đời sống văn hóa của người Việt ở xứ Bà Đài: từ lịch sử hình thành vùng đất, đời sống dân cư, nghề và làng nghề truyền thống đến tín ngưỡng, tôn giáo, lễ tục, di sản văn hóa vật thể, văn học dân gian, lễ hội, trò chơi và nghệ thuật diễn xướng dân gian.

Tác giả không nhìn di sản như những mảnh ghép rời rạc mà đặt chúng trong mối quan hệ giữa con người - cộng đồng - vùng đất - lịch sử. Từ đó, những phong tục, câu chuyện, lễ hội, nghề nghiệp hay công trình tín ngưỡng không chỉ được xem như những biểu hiện riêng biệt, trở thành những thành tố cùng góp phần lý giải bản sắc văn hóa của một cộng đồng cư dân đã gắn bó lâu dài với vùng đất này.
Hơn thế, qua công trình, có thể nhận ra một thông điệp có ý nghĩa đối với việc bảo tồn di sản hôm nay: muốn giữ văn hóa, trước hết phải giữ được ký ức cộng đồng; muốn di sản sống được, phải để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống con người. Vì vậy, việc sưu tầm, tư liệu hóa cần đi cùng với việc khơi dậy niềm tự hào, tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu, thực hành và tiếp tục trao truyền những giá trị tốt đẹp của cha ông.
Văn hóa dân gian của người Việt ở xứ Bà Đài, tỉnh Đắk Lắk vì thế không chỉ là một công trình nghiên cứu về một vùng đất mà đó còn là một hành trình tìm về cội nguồn, lần theo những dấu vết văn hóa được lưu giữ trong đình làng, lễ tục, nghề truyền thống, câu ca, chuyện kể, trò chơi và trong chính ký ức của người dân. Mỗi trang sách góp phần nối quá khứ - hiện tại - tương lai, để những giá trị từng được cha ông tạo dựng không bị khuất lấp trước những biến đổi của thời gian.

Gành Đá Đĩa (xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk). Ảnh: Dương Thanh Xuân

Nhà xuất bản Nghệ An trân trọng giới thiệu cuốn sách Văn hóa dân gian của người Việt ở xứ Bà Đài, tỉnh Đắk Lắk của tác giả Nguyễn Hoài Sơn đến quý bạn đọc, các nhà nghiên cứu và những người yêu mến văn hóa truyền thống. Hy vọng ấn phẩm sẽ trở thành nguồn tư liệu hữu ích trong nghiên cứu văn hóa, lịch sử và địa chí địa phương, đồng thời góp phần khơi dậy tình yêu quê hương, ý thức bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa dân gian trong đời sống đương đại.

PHẠM HẰNG