“MÂY TRỜI MƯỜNG LỐNG VÀ MÂY TRE HỮU KIỆM” – BỨC TRANH VĂN HOÁ ĐA SẮC Ở MIỀN TÂY XỨ NGHỆ
Thứ tư - 06/05/2026 22:251250
Giữa dải đất miền Tây Nghệ An hùng vĩ, nơi Trường Sơn nối tiếp như sóng, nơi mây trời chạm sườn núi và bản làng ẩn hiện trong sương, vẫn hiện hữu một không gian văn hóa nguyên sơ, đậm đà bản sắc. Ở đó, giữa nhịp sống hiện đại đang len lỏi tới từng nếp nhà, con người vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị truyền thống như phần căn cốt của mình. Mường Lống và Hữu Kiệm - hai vùng đất xa xôi của Nghệ An là minh chứng sinh động cho sức sống văn hóa ấy. Một bên là vùng núi cao mờ sương của người Mông, nơi thiên nhiên và con người hòa quyện tạo nên bức tranh văn hóa độc đáo; bên kia là miền đất ven suối trầm lắng, nơi người Khơ Mú cần mẫn bên những sợi mây, nan tre, giữ hồn nghề đan lát qua bao thế hệ.
Cuốn sách song ngữ Việt - Anh “Mây trời Mường Lống và Mây tre Hữu Kiệm” được Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Nghệ An phối hợp ấn hành vào tháng 5/2026
Mường Lống với độ cao 1.500m so với mực nước biển, quanh năm mây phủ, khí hậu mát lành. Trong không gian ấy, người Mông đã tạo dựng một nền văn hóa vừa mộc mạc vừa tinh tế, phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Những vườn mận, vườn đào nở rộ, tiếng khèn gọi bạn, lễ hội ném pao, chọi bò, tết mùa xuân,… tất cả hợp thành bản hòa ca của văn hóa vùng cao. Người Mông biết chọn thế đất dựng nhà, biết dùng thảo dược làm thuốc, rèn nông cụ, làm giấy, làm khèn… Những tri thức ấy là biểu hiện của năng lực sáng tạo văn hóa đã nuôi dưỡng cộng đồng qua bao thế hệ.
Mường Lống - nơi thiên nhiên và văn hoá giao hoà
Cách Mường Lống không xa, Hữu Kiệm lại mang một sắc thái khác - trầm lắng và bền bỉ. Nếu Mường Lống tượng trưng cho sức sống phóng khoáng của người Mông vùng cao, thì Hữu Kiệm là biểu hiện của sự cần mẫn của người Khơ Mú nơi ven núi. Từ bao đời nay, họ gắn bó với rừng, xem rừng là nguồn sống và cảm hứng sáng tạo. Trong đôi tay họ, những sợi mây, nan tre được “thổi hồn” thành gùi, mâm, ghế, ép xôi,… - những vật dụng giản dị mà tinh xảo. Nghề đan lát không chỉ là sinh kế mà còn là biểu hiện của triết lý sống hài hòa với thiên nhiên, một dạng tri thức bản địa quý giá.
Đan lát - dấu ấn văn hóa bền chặt trong cộng đồng Khơ Mú ở Hữu Kiệm
Cùng với phong trào xóa đói giảm nghèo, nghề đan lát ở Hữu Kiệm được phục hồi qua mô hình tổ đan lát gồm 20 thành viên. Tổ đan lát ra đời mở ra hướng phát triển mới khi người dân học cách cải tiến mẫu mã, đưa sản phẩm ra thị trường. Dù có lúc thăng trầm, tiếng chẻ mây, vót nan vẫn vang lên trong những ngôi nhà sàn, giữ cho ngọn lửa nghề không tắt. Ngày nay, trong xu thế du lịch văn hóa và tiêu dùng xanh, nghề mây tre đan truyền thống đang có cơ hội hồi sinh, giúp người Khơ Mú tăng thêm thu nhập từ chính di sản của mình. Mường Lống và Hữu Kiệm - hai không gian, hai tộc người, tuy khác biệt về địa hình và sinh kế, nhưng cùng chung một mạch nguồn: tình yêu quê hương, tinh thần lao động và ý chí gìn giữ bản sắc. Nếu ở Mường Lống, văn hóa thể hiện qua lễ hội, âm nhạc, ẩm thực, trang phục; thì ở Hữu Kiệm, văn hóa kết tinh trong từng sản phẩm thủ công, phản ánh tư duy thẩm mỹ và triết lý sống giản dị mà sâu sắc. Cả hai cùng minh chứng rằng: văn hóa không chỉ là di sản của quá khứ, mà còn là sức sống của hiện tại - dòng chảy nuôi dưỡng bản lĩnh con người xứ Nghệ.
Cuốn sách “Mây trời Mường Lống và Mây tre Hữu Kiệm” như một lời tri ân dành cho những con người bình dị đã lặng lẽ gìn giữ “linh hồn” của núi rừng. Mỗi trang sách, mỗi hình ảnh là một lát cắt nhỏ của đời sống, hợp thành bản hòa âm giữa thiên nhiên và con người, giữa truyền thống và hiện đại. Trong tiếng khèn Mông vang giữa mây trời Mường Lống, trong tiếng mây tre gõ nhịp ở Hữu Kiệm, ta nghe thấy nhịp đập của một nền văn hóa sống - bền bỉ, dịu dàng và kiêu hãnh, như chính con người xứ Nghệ - mộc mạc mà sâu sắc, bình dị mà vững vàng trước mọi đổi thay.
Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Nghệ An
NHÀ XUẤT BẢN NGHỆ AN
